Matthäus Passion

Noord Nederlands Orkest o.l.v. Stefan Vladar, i.s.m. SCEM Sneek

Met dirigent Stefan Vladar beloven wij u een van de mooiste Matthäus Passions die dit jaar in Nederland te beluisteren vallen. De interpretatie van Bach is bij internationaal gelauwerde maestro in de best denkbare handen. De Matthäus Passion is goddelijke muziek, in de bijna letterlijke betekenis van het woord. Een ervaring die iedereen in zijn leven toch ten minste één keer moet ondergaan. U hoeft niet gelovig te zijn om te ontdekken dat ook bij u een religieuze snaar te raken. De Passion vertelt het verhaal van het lijden en sterven van Jezus, naar het Evangelie van Matthäus. Dit oratorium, vol verborgen symboliek, blijft fascineren. Samen met het Noord Nederland Concert Koor en het Roder Jongens- koor gegarandeerd een topavond.

De Matthäus Passion (BWV 244), of zoals Bach het zelf op de titelpagina van het partituur schreef: Passio Domini nostri J(esu) C(hristi) secuncum Evangelistam Matthaeum. Poesia per Dominum Henrici alias Picander dictus. Musica di. G.S. Bach, is een oratorium gecomponeerd door Johann Sebastian Bach. Het is één van zijn bekendste composities en één van zijn langste. De Matthäuspassion vertelt het lijdens- en sterfverhaal van Jezus volgens het Evangelie naar Mattheus. Over de datering van de compositie en de eerste uitvoering zijn deskundigen het niet eens. Traditioneel wordt gedacht dat Bach de Matthäuspassion componeerde in 1728 en dat het stuk voor het eerst werd opgevoerd in de Thomaskirche in Leipzig op 15 april 1729, Goede Vrijdag. Andere bronnen spreken van een eerste uitvoering op 11 april 1727 (tijdens de vesperdienst op Goede Vrijdag). Mogelijk is de verwarring ontstaan doordat Bach in 1728 enkele (kleine) wijzigingen heeft aangebracht in de compositie. In 1736 en 1742 paste Bach de partituur wederom aan. In 1736 verving Bach het eenvoudige choraal "Jesum lass ich nicht von mir" BWV 244b door de indrukwekkende koraalzetting "O Mensch bewein deine Sünde gross", dat aanvankelijk het openingskoor van de Johannes Passion was. Tegenwoordig wordt de versie van 1736 als de finale versie beschouwd.

De Matthäus Passion is geschreven voor twee koren (groepen zangers en instrumentalisten). Een compositie met dubbele koren (cori spezzati) was ten tijde van Bach vooral in de Venetiaanse opera gebruikelijk. Tegenwoordig is het overigens gebruikelijk om slechts met één groep solisten en met één continuogroep te spelen.

De passie sluit aan bij de werkwijze die Bach ook in een groot aantal cantates toepaste. Er zijn een aantal hoofdelementen:

-  recitatieven (de verhaallijn volgens het evangelie van Mattheüs), gezongen door solisten. Hiervan zijn twee soorten: het recitativo secco (summier begeleid met lange liggende akkoorden, en het recitativo accompagnato (een recitatief waarin de begeleiding een meer polyfoon karakter heeft)

-  koralen (die weliswaar uitgecomponeerd de bestaande tekst en melodie volgen van standaardkoralen)

-  aria's (persoonlijk gedichte teksten, meest in A-B-A vorm (da capo))

-  koorgedeeltes (doorgaans commentaren vanuit de menigte op de gebeurtenissen)

De beide zangkoren vervullen op een aantal momenten in de Matthäus Passion een verschillende rol. Op zes plaatsen vindt een dialoog plaats tussen gelovigen en de ooggetuigen. Koor I ‘speelt’ hierin de rol van de 'Dochters van Zion', een personificatie van tijdgenoten van Jezus en dus ooggetuigen van het verhaal. Koor II staat voor de 'gelovigen' waar en wanneer ook ter wereld. Op andere plaatsen in de Matthäus Passion staat koor I voor het hogere, goddelijke en koor II voor het lagere, wereldlijke. Op weer andere plaatsen vormen beide koren samen één groot koor. De Matthäus Passion kent een heldere opbouw. Na het groots opgezette openingskoor vertelt de Evangelist het lijdens- en sterfverhaal van Jezus met minimale muzikale begeleiding. Deze vertellijn wordt onderbroken door recitatieven, aria’s en koralen, om een individuele of collectieve reflectie op het verhaal te geven. De Matthäus Passion eindigt bij de dood van Jezus met het slotkoraal ‘Wir setzen uns mit Tränen nieder’.

De Matthäus Passion bestaat uit een kort eerste deel en een lang tweede deel. Hiermee geeft Bach een kruisvorm aan. Het 'snijpunt' van dit kruis vindt plaats rondom de verloochening door Petrus: precies halverwege het eerste deel kondigt Jezus aan Petrus aan dat deze hem driemaal zal verloochenen en na ongeveer even lang in het tweede deel vindt dit daadwerkelijk plaats.

De recitatieven zijn gebaseerd op hoofdstuk 26 en 27 van het Evangelie naar Mattheus. De teksten van de aria's, arioso's en koralen zijn geschreven door Bachs vaste tekstschrijver Picander.

http://www.nno.nu